Bugungi kunda oliy ta'lim muassasalarida talabalarning o'z-o'zini boshqarish tizimini shakllantirish — demokratik jamiyat qurishning ajralmas qismi hisoblanadi.

Talabalar kengashi — bu talabalarning o'z-o'zini boshqarish organi bo'lib, uning asosiy vazifasi yoshlarning manfaatlarini himoya qilish, ularning ijtimoiy faolligini oshirish va ta'lim jarayonida faol ishtirokini ta'minlashdan iborat. Kengash yuridik shaxs maqomiga ega bo'lmasa-da, u mustaqillik, oshkoralik, demokratiya va qonuniylik tamoyillari asosida ish yuritadi. Bu esa universitetda fuqarolik jamiyati elementlarining amalda tatbiq etilayotganidan dalolat beradi.

Kengash o'z faoliyatini O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, "Ta'lim to'g'risida"gi va "Yoshlarga oid davlat siyosati to'g'risida"gi qonunlar, shuningdek, universitet Nizomi, Ichki tartib qoidalari va Odob-axloq kodeksi asosida olib boradi. Bu huquqiy poydevor Kengash qarorlarining qonuniyligini va ta'sirchanligini ta'minlaydi.

Nizomga ko'ra, Kengash oldiga qo'yilgan vazifalar doirasi nihoyatda kengdir. Talabalarning huquqlarini himoya qilish va universitet ma'muriyati bilan samarali aloqa o'rnatishdan tashqari, Kengash ta'lim sifatini oshirish bo'yicha takliflar ishlab chiqish, ilmiy, madaniy, sport va ijtimoiy tadbirlar tashkil etish, intizom va axloqiy tarbiyani mustahkamlash kabi yo'nalishlarda ham faoliyat yuritadi. Alohida ta'kidlash lozimki, kam ta'minlangan va ijtimoiy himoyaga muhtoj talabalarga ko'maklashish ham Kengashning ustuvor vazifalaridan biri sifatida belgilangan. Bu esa Kengashning nafaqat ma'muriy, balki ijtimoiy ahamiyatga ham ega ekanligini ko'rsatadi.

Bundan tashqari, volontyorlik harakatlarini tashkil etish va talabalarning liderlik, tashkilotchilik hamda kommunikativ ko'nikmalarini rivojlantirish ham alohida vazifa sifatida qayd etilgan. Bu yo'nalishlar zamonaviy ta'lim tizimining talabalariga nafaqat akademik bilim, balki hayotiy ko'nikmalarni ham shakllantirishga qaratilganligini tasdiqlaydi.

Tashkiliy tuzilma

Kengashning tashkiliy tuzilmasi aniq ierarxiya asosida qurilgan. Kengash tarkibiga rais, ikki nafar o'rinbosar, kotib, qo'mita rahbarlari, fakultet vakillari va oddiy a'zolar kiradi. Rais talabalar orasidan bir yillik muddatga saylanadi, bu esa hokimiyatning muomalada bo'lishini va yangi g'oyalarning doimiy kirib turishini ta'minlaydi.

Kengash qoshida oltita doimiy qo'mita faoliyat yuritadi: Ta'lim sifati va ilmiy faoliyat, Madaniy-ma'rifiy ishlar, Sport va sog'lom turmush tarzi, Ijtimoiy masalalar va volontyorlik, Axborot va ommaviy aloqalar, Intizom va nazorat qo'mitalari. Har bir qo'mitaning o'z yo'nalishi bo'lib, bu talaba hayotining barcha qirralarini qamrab olishga xizmat qiladi. Shuningdek, har bir fakultetda alohida talabalar kengashi tashkil etilishi nazarda tutilgan bo'lib, fakultet kengashi raislari avtomatik ravishda universitet Talabalar kengashi a'zosi hisoblanadi. Bu vertikal aloqa tizimi qarorlarning quyi bo'g'inga tezkor yetkazilishini ta'minlaydi.

Qaror qabul qilish mexanizmi

Kengashning qaror qabul qilish tartibi demokratik tamoyillar asosida ishlab chiqilgan. Yig'ilishlar oyda kamida bir marta o'tkaziladi va ular a'zolarning kamida uchdan ikki qismi ishtirokida vakolatli hisoblanadi. Qarorlar oddiy ko'pchilik ovozi bilan qabul qilinadi, ovozlar teng bo'lgan hollarda esa raisning ovozi hal qiluvchi bo'ladi. Bu tartib qaror qabul qilish jarayonining shaffofligi va adolatliligini kafolatlaydi.

Muhim jihat shundaki, Kengash qarorlari universitetning barcha talabalari uchun tavsiyaviy xarakterga ega. Biroq, universitet ma'muriyati bilan kelishilgan qarorlar majburiy kuchga ega bo'ladi. Bu yondashuv Kengashning mustaqilligini saqlab qolgan holda, uning samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.

A'zolik: huquq va mas'uliyat

Kengash a'zoligiga akademik o'zlashtirishi qoniqarli, intizomiy jazo olmagan va faol talabalar qabul qilinadi. Biroq a'zolik doimiy kafolatlanmaydi — ketma-ket uch marta yig'ilishga sababsiz kelmagan, Kengash qarorlariga zid harakat qilgan yoki universitetning ichki tartib qoidalarini buzgan a'zo Kengashdan chiqarilishi mumkin. Bu tartib Kengash a'zolarining mas'uliyatini oshirishga va faoliyat sifatini yuqori darajada saqlashga qaratilgan.

Kengash a'zolari ovoz berish, saylov va saylanish, takliflar kiritish, universitet rahbariyati bilan uchrashuvlarda ishtirok etish kabi huquqlarga ega. Boshqa tomondan, ular Nizom talablariga rioya qilish, yig'ilishlarda muntazam ishtirok etish va universitet obro'-e'tiborini saqlash kabi majburiyatlarni ham o'z zimmasiga oladilar.

Hamkorlik va moliyalashtirish

Kengash yopiq tizim emas — u O'zbekiston Yoshlar ittifoqi, universitet kasaba uyushmasi, fakultet dekanliklari, boshqa oliy ta'lim muassasalarining talabalar kengashlari, mahalliy hokimiyat organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari bilan hamkorlikda faoliyat yuritadi. Bu keng ko'lamli hamkorlik Kengashning imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytiradi.

Moliyalashtirish masalasida ham aniq tartib belgilangan: universitet byudjeti, homiylik va xayriya mablag'lari, grant loyihalari hamda qonun bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar Kengash faoliyatini ta'minlaydi. Har bir tiyin bo'yicha hisobot berish tartibi nazarda tutilgan bo'lib, bu shaffoflik va mas'uliyat tamoyillarining amalda qo'llanilishini bildiradi.

Kengash o'z faoliyati to'g'risida har chorakda universitet rahbariyatiga hisobot taqdim etadi, rais esa yillik hisobotni talabalar umumiy yig'ilishida e'lon qiladi. Shuningdek, Kengash faoliyatiga oid ma'lumotlar universitet rasmiy veb-sayti va ijtimoiy tarmoqlar orqali ommaga yetkaziladi. Bunday ko'p bosqichli hisobdorlik tizimi Kengash faoliyatining shaffofligi va talabalar ishonchini ta'minlashga xizmat qiladi.

Termiz iqtisodiyot va servis universitetida Talabalar kengashining tashkil etilishi va uning faoliyatini tartibga soluvchi Nizomning qabul qilinishi — zamonaviy, demokratik va talaba manfaatiga yo'naltirilgan ta'lim muhitini shakllantirishda muhim qadam hisoblanadi. Kengashning puxta o'ylangan tuzilmasi, keng vazifalari, demokratik qaror qabul qilish mexanizmi va ko'p tomonlama hamkorlik aloqalari uni nafaqat rasmiy tuzilma, balki talabalar hayotini sifatli o'zgartirish quroliga aylantiradi.